Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο | ΕΝΩΣΙΣ Σεπτεμβρίου
Βιβλιοπαρουσίαση

Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο | ΕΝΩΣΙΣ Σεπτεμβρίου

12053313_431327733734979_1157687406_n

«Ένα μανιφέστο ουμανισμού μέσα στο οποίο δένουν τα μεγάλα θέματα του ανθρώπου:
Θεός, θάνατος, ταυτότητα, έρωτας, μνήμη, παιδική ηλικία».
[1]

Η Ευρώπη του 17ου αιώνα βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο εποχών. Η απαγκίστρωση από τις μεσαιωνικές δεισιδαιμονίες και τον σκοταδισμό και η μετάβαση στη διαφωτισμένη εποχή των επιστημών, των ανακαλύψεων, του ορθολογισμού και της αμφισβήτησης δημιουργεί την αίσθηση της αέναης πλέον κίνησης προς τα μπρος με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και την πίστη στην υπόσχεση για ένα καλύτερο αύριο. Η Γηραιά Ήπειρος αλλάζει κοσμοθεωρία και μαζί με αυτήν οι άνθρωποί της προσπαθούν να γεφυρώσουν το χάσμα των αντιλήψεών τους για τον κόσμο.

Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, λοιπόν, ο Ισίδωρος Ζουργός απογειώνει τις λογοτεχνικές του δεξιότητες, συνυφαίνοντάς τις άριστα με ιστορικές λεπτομέρειες, στο τελευταίο έργο του – έπος κατά την άποψή μας. Οι Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο αποτελούν σκηνές από τον βίο αυτής της Ευρώπης. Στη συγχυσμένη από τις αλλαγές της νεωτερικότητας δυτική και ανατολική επικράτεια, από μικρός ο Ματίας Αλμοσίνο, ένας κρυπτοεβραίος στη Βασιλεία, αρχίζει να περιφέρεται μαζί με τον πατέρα, τον θείο του και άλλους Εβραίους εμπόρους προς τη Σερενίσιμα (Βενετία). Η άγνωστη σε εμάς Ευρώπη της εποχής γίνεται ιδιαίτερα οικεία και παραστατική ήδη από τα πρώτα κεφάλαια του ογκώδους και πολυσχιδούς αναγνώσματος, μέσα από τις ευφάνταστες περιγραφές του συγγραφέα, οι οποίες βρίθουν από λεπτομέρειες ακουστικές, εικονικές, συναισθηματικές. Οι λάτρεις της Ιστορίας της Τέχνης δεν θα αργήσουν να αντιληφθούν πως οι λεπτομερείς αυτές εικόνες πηγάζουν από πίνακες των ζωγράφων των Κάτω Χωρών, όπως έχει αναφέρει ο ίδιος. Ρέμπραντ, Μπρέγκελ, Βαν Άικ, Ιερώνυμος Μπος: ήταν οι πρώτοι που απέδωσαν με λεπτομέρεια τη ζωή των Ευρωπαίων της Νεώτερης Ευρώπης, καθώς και τα φυσικά τοπία. Περιφερόμενοι, λοιπόν, οι αναγνώστες στις σελίδες του μυθιστορήματος, θα βρεθούν να ζουν στο «Χιονισμένο τοπίο», στη «Χώρα της ευδαιμονίας» ή και στον «Κήπο των επίγειων απολαύσεων»,[2] ανάμεσα σε χωρικούς και περιπλανώμενους. Στην ίδια ακριβώς μαγεία που προσφέρουν οι λεπτομέρειες αυτών των έργων, ο συγγραφέας θα προσδώσει τις χίλιες λέξεις που ανήκουν σε κάθε πίνακα ξεχωριστά.

Το βιβλίο μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια εγκυκλοπαίδεια της πρώιμης νεώτερης Ευρώπης: ιστορικά γεγονότα, σημαίνουσες προσωπικότητες, ιδέες, θρησκείες, επιστήμες, γεωγραφία, πολεμικά γεγονότα, μεσσιανικές αντιλήψεις συνδυασμένες με φιλοσοφικές αναζητήσεις για τον έρωτα, τον θάνατο, τον ανθρώπινο ψυχισμό, τη μοναξιά, τη συντροφιά, την πορεία και το νόημα της ζωής των ανθρώπων, ξεδιπλώνεται με αριστοτεχνικό τρόπο στους αναγνώστες. Ο πρωταγωνιστής θα γνωρίσει από πολύ μικρός την Ευρώπη του Διαφωτισμού. Θα περπατήσει από την αυταρχική Βασιλεία στην πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη, όπου θα έρθει αντιμέτωπος με έναν διαφορετικό, ευρωπαϊκό αν μπορούμε να τον ονομάσουμε, πολιτισμό. Στο χωνευτήρι αυτό των πολιτισμών, όπως ο ίδιος ονομάζει τη Σαλονίκη, ο νεαρός ακόμη Ματίας θα έρθει σε επαφή με νέες κουλτούρες και θρησκείες. Την ίδια στιγμή που οι Εβραίοι θα παραληρούν με τον ερχομό του Μεσσία Σαμπετάι Σεβί, οι δερβεσίδες θα τον καλούν με τον εκστατικό χορό τους:

Έλα έλα όποιος κι αν είσαι, περιπλανώμενος, ειδωλολάτρης, πυρολάτρης,
έλα ακόμη κι αν έσπασες χιλιάδες φορές τους όρκους σου,
έλα και πάλι έλα, το δικό μας καραβάνι δεν είναι καραβάνι της απόγνωσης.

Ο ίδιος, ενσάρκωση του φιλοσοφικού συνθήματος της εποχής Sapere aude[3], θα ενστερνιστεί και παράλληλα θα αμφισβητήσει διάφορες θρησκευτικές ταυτότητες, θα παρουσιάσει όποιες χρειάζεται ή και πολλές φορές θα αποσιωπήσει τις πραγματικές του ρίζες. Έχει ανάγκη να γνωρίσει και να κατανοήσει όλες αυτές τις θρησκείες και την ανάγκη των ανθρώπων να πιστεύουν. Παρ’ όλα αυτά, έχει και την ανάγκη να ερευνήσει καθώς, όντας πλέον ενήλικος και γιατρός στο επάγγελμα, ο μόνος του θεός είναι η επιστήμη.

Το χαρισματικό παιδί, λοιπόν, που μεγαλώνει ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, γίνεται ενσαρκωτής όλων των πολιτισμών και αποδέκτης όλων των τάξεων. Διατηρεί το πρόσταγμα του ουμανισμού να παραμένει ο άνθρωπος κέντρο της προσοχής από όπου κι αν προέρχεται (εθνικά-ταξικά-θρησκευτικά). Έρχεται σε επαφή με την υψηλή αριστοκρατία αλλά και με τα πιο χαμηλά στρώματα, τηρώντας πάντα την ίδια ανθρώπινη στάση προς όλους. Δύσκολος και αινιγματικός, αρνείται να ρίξει άγκυρα σε μια συγκεκριμένη πόλη και, επιρρεπής καθώς είναι στην αύξηση της «μέλαινας χολής» στον οργανισμό του, μετατρέπεται σε έναν περιπλανώμενο δυστυχισμένο χαρακτήρα.

Ο ψυχισμός του πρωταγωνιστή συμπορεύεται με τη θυελλώδη ιστορική εποχή. Όσο η Ευρώπη βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο εποχών, αφήνοντας πίσω τον σκοταδισμό του Μεσαίωνα και προσπαθώντας να εγκολπώσει τον Διαφωτισμό της Νεώτερης Εποχής, τόσο ο χαρακτήρας μας προσπαθεί να θεμελιώσει μια στέρεη εικόνα του κόσμου γύρω του.

Ο Ματίας Αλμοσίνο είναι ο κρίκος που συνδέει την Ευρώπη. Βιώνει όλες τις ιδιομορφίες της και τις ανησυχίες της, λαμβάνοντας και ο ίδιος μέρος στη μετεξέλιξη της ιστορίας. Πιστός ακόλουθος του αθεϊσμού, θα παραδώσει τις υπηρεσίες του σε έναν από τους θεούς που γνώρισε στην πολυτάραχη ζωή του, αλλά ποτέ δεν θα ξεκαθαρίσει αν πρόδωσε την ορθολογιστική σκέψη και τη δύναμη της αμφισβήτησης. Ο Ισίδωρος Ζουργός το αφήνει στην κρίση του κάθε αναγνώστη.

Σε όποιο λογοτεχνικό είδος κι αν εντάξουμε το βιβλίο –κοινωνικό, ιστορικό, φιλοσοφικό μυθιστόρημα– πρόκειται για ένα βιβλίο-οδοιπορικό πολλαπλών αναγνώσεων, που θα σας μαγέψει με τον λυρισμό του και θα ανταμείψει στο έπακρο τις ώρες που θα του αφιερώσετε.

Εν κατακλείδι, ο Ισίδωρος Ζουργός, μετά την Αηδονόπιτα και την Ανεμώλια, μας δίνει ακόμη μια φορά τους λόγους για τους οποίους έχουμε ανάγκη τη λογοτεχνική εμπειρία: για την κατά μέτωπο επίθεσή μας στην καθημερινότητα και τον επαναπροσδιορισμό, στην εποχή των παντός είδους κρίσεων, όλων των ιδεολογικών και ψυχικών ρωγμών που αυτές δημιουργούν.

Ιλιάνα Κουλαφέτη

Στο πέμπτο ράφι αριστερά

  1. Χαρακτηρισμός που έδωσε ο ίδιος ο συγγραφέας στο βιβλίο του σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Καθημερινή 11/05/2014.
  2. Πίνακες των Μπρέγκελ και Ιερώνυμου Μπος αντίστοιχα.
  3. «Sapere aude» (Τόλμα να γνωρίζεις): Λατινικό γνωμικό του Εμμανουήλ Καντ που χαρακτηρίζει ολόκληρη την εποχή του Διαφωτισμού.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *