Μικροσχολιάζοντας επί του Βασίλη Μιχαηλίδη… – Εκατό χρόνια και λίγες ώρες μετά τον θάνατό του
Ιστορία Παιδεία Πολιτισμός

Μικροσχολιάζοντας επί του Βασίλη Μιχαηλίδη… – Εκατό χρόνια και λίγες ώρες μετά τον θάνατό του

Του Χρίστου Πέτρου

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ή ΘΑΝΑΤΟΣ

  1. Η «Ανεράδα» ως αυτοπρόσωπη ερωτική όψη

Στην ποίηση του πρωτομάστορα Βασίλη Μιχαηλίδη δύο όψεις του έρωτα είναι ευδιάκριτες:

Πρώτα η ρομαντική-λυρική, η οποία αντανακλάται σε μιαν ομάδα περίπου δέκα ποιημάτων στα οποία ο Μιχαηλίδης έγραψε για τους δύο έρωτες της ζωής του, την Ευγενία Μπαρτσίλι και την Ευτέρπη Μιχαηλίδου. Ποιήματα αυτής της κατηγορίας είναι τα «Μια νυξ», «Το σιγάρον», «Η επιστροφή», «Τη μούση μου» κ.ά.

Η δεύτερη όψη του έρωτα στην ποίηση του Μιχαηλίδη είναι η σαρκική, η οποία εκδηλώνεται μέσα από ένα σύνολο ποιημάτων διονυσιακής υφής. Είναι τα γνωστά μυλλωμένα και σατυρικά: «Το πάλιωμαν του βίλλου με τον πούττον», «Οι Τυρινάδες», «Ο Αμολόητος» κ.ά.

Εκτός, όμως, από αυτές τις δύο όψεις του έρωτα, στην ποίηση του Βασίλη Μιχαηλίδη είναι βασίλισσα στον θρόνο και κατηγορία μόνη της η «Ανεράδα».

Το ποίημα «Ανεράδα» γράφτηκε στα 1893 και δεν θα ήταν υπερβολή (ή και να είναι, σιγά τα ωά) αν λέγαμε ότι με το ποίημα αυτό εγκαινιάζεται η επώνυμη «υψηλή ποίηση» της κυπριακής διαλέκτου. Είναι το πρώτο και τελευταίο ποίημα ερωτικό (εκτός μυλλωμένων) που γράφει ο Μιχαηλίδης στην κυπριακή διάλεκτο.

Η Ανεράδα –νεράιδα– είναι μια οπτασία, που εμφανίζεται, μαγεύει τον ποιητή, τον σεργιανάει στη φύση, τον απογειώνει, τον φτάνει «ίσια με τ’ άψη τ’ ουρανού», τον δένει και μετά… τον αφήνει σύξυλο και τον συντρίβει: «τωρά πιον μείνε δίχως μου αν σου αρέσκει έτσι η ζωή». Το συναίσθημα και ο ατομικισμός, η συνύπαρξη του ωραίου με το άσχημο, η ανάμειξη του γκροτέσκο «αλλόκοτου γέλιου της Ανεράδας», το ιδεώδες της φυσικότητας, ο εγωκεντρικός ήρωας που είναι σε τριβή με τον εξωτερικό κόσμο, η φαντασία (οπτασία), το μυστηριακό, το υψηλό και υπέροχο είναι στοιχεία που φέρει η «Ανεράδα» και άρα γραμματολογικά την καθιστούν ένα ρομαντικό ποίημα.

Και γιατί τότε δεν κατηγοριοποιείται μαζί με τα άλλα ποιήματα για τα οποία έγινε αναφορά προηγουμένως, που είναι και αυτά ρομαντικά; Επειδή η «Ανεράδα», εκτός των ποιοτικών της διαφορών που έχει έναντι των υπολοίπων ερωτικών ποιημάτων, έχει μιαν οντολογική ιδιαιτερότητα, μιαν οντολογική διαφορά. Είναι ποίημα ερωτικό, αλλά και ποίημα «ερωτευμένο».

Η «Ανεράδα», όπως όλα τα «ερωτευμένα» ποιητικά δημιουργήματα, από τη Σαπφώ ως το «Χαράτσι» του Παπάζογλου, εκπορεύεται από την ανάγκη όλα τα πράγματα να ενωθούν, η λύπη, η χαρά, ο πόνος, ο έρωτος και ο θάνατος. Όλα ένα. Το ποίημα δεν περιγράφει μια κατάσταση, είναι το ίδιο μια κατάσταση.

Ανακεφαλαίωση, λοιπόν: Ο έρωτας στην ποίηση του Μιχαηλίδη παρουσιάζεται αυτοπροσώπως με την «Ανεράδα» και επιπλέον με δύο πρόσωπα και δύο τρόπους, τον ρομαντικό και τον διονυσιακό.

  1. Προβληματισμός ενός αναγνώστη του Μιχαηλίδη

100 χρόνια και κάτι ώρες από τον θάνατο του ποιητή μας, του Βασίλη Μιχαηλίδη. Ομιλίες, συνέδρια και πληθώρα δημοσιεύσεων για τον ποιητή και το έργο του, όλο το 2017. Ως αναγνώστης, αυτό που με νοιάζει είναι να περισωθεί το ουσιώδες και το απαραίτητο από την ποίηση του Μιχαηλίδη. Διαβάζοντάς τον «Αμολόητο» ή την «Ανεράδα» του, αυτό που θα ήθελα να συμβαίνει, πέρα από την ψυχαγωγική ικανοποίηση, είναι το ποίημα να λειτουργεί ως φίλτρο στη δική μου πραγματικότητα. Να βλέπω δηλαδή τον κόσμο και να φιλτράρω τη γύρω μου διάλα μπας και σώσω τίποτα μέσα από την ποίηση και ειδικά την ποίηση του Μιχαηλίδη. Θα ήθελα, με άλλα λόγια, η ποίηση να λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην απομάγευση και την απομυθοποίηση του κόσμου. «Στην εποχή της υπερπεζότητας, απαντάμε με υπερποίηση», λέει κάπου ο Έντγκαρ Μορέν. Δεν ξέρω αν μου είναι πραγματικά πολύτιμο αυτό το οποίο η φιλολογική έρευνα (η οποία κάνει τη δουλειά της και καλά κάνει, φυσικά) προσπαθεί να αποδείξει: από πού εμπνεύστηκε ο Μιχαηλίδης την «Ανεράδα», αν η «Ανεράδα» ήταν η Ευτέρπη ή η Ευγενία, πόσα κιλά ήταν, αν τα φρύδια της ήταν σμιχτά κτλ.

Αυτό που διαισθάνομαι είναι πως πολυτιμότερο είναι να βρεθεί ο τρόπος να γίνονται αντιληπτές οι «Ανεράδες» που μας περιτριγυρίζουν σήμερα, το 2017. 100 χρόνια και κάτι ώρες από τον θάνατο του ποιητή μας, του Βασίλη Μιχαηλίδη.

* Το κείμενο αποτελεί ελαφρώς παραλλαγμένο απόσπασμα από εισήγηση με τίτλο «Όψεις του έρωτα στην ποιητική του Βασίλη Μιχαηλίδη», η οποία, λόγω έκτασης, δεν μπορεί να δημοσιευτεί ολόκληρη και αυτούσια.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *