Μια ιστορία, δυο ματιές – με αφορμή την «Κυρά της Θάλασσας»* και το «Ένας έρως» του Καβάφη
Επιλεγμένα Θεατροκριτική Παιδεία Πολιτισμός

Μια ιστορία, δυο ματιές – με αφορμή την «Κυρά της Θάλασσας»* και το «Ένας έρως» του Καβάφη

Του Χρίστου Πέτρου

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ή ΘΑΝΑΤΟΣ

Ένας ναυτικός που όλοι τον νόμιζαν νεκρό εμφανίζεται από το πουθενά μετά από χρόνια και βρίσκει τη γυναίκα του παντρεμένη με άλλον. Αυτή η λαϊκή ιστορία ενέπνευσε τον  Ίψεν στα 1888 και έγραψε το έργο του «Η κυρά της θάλασσας». Η ιστορία αυτή είναι γνωστή σε διάφορα μέρη του κόσμου και διαφέρει από τόπο σε τόπο και από πολιτισμό σε πολιτισμό.

Αυτήν την ιστορία αναπαράγει και ο Καβάφης σε ένα από τα αποκηρυγμένα του ποιήματα με τίτλο «Ένας έρως», που έγραψε στα 1896 και μοιάζει περισσότερο με δημοτικό τραγούδι παρά με ποίημα του μεγάλου Αλεξανδρινού.

Ανάμεσα, λοιπόν, στην «Κυρά της θάλασσας» και στο «Ένας έρως» κανείς μπορεί να εντοπίσει μια διαφορά ουσίας, που καθιστά μια κοινή ιστορία… τόσο διαφορετική.

Η Ελίντα, η «κυρά της θάλασσας», είναι μια φύσει ιδιάζουσα γυναίκα, παντρεμένη με τον καλό οικογενειάρχη και αρκετά μεγαλύτερό της γιατρό Βάνγκελ. Ένας ναυτικός με τον οποίον η Ελίντα πριν χρόνια είχε ανεπίσημο δεσμό, ενώ ήταν εξαφανισμένος, εμφανίζεται και την καλεί να φύγουν μαζί. Η «κυρά της θάλασσας», ενώ όλα συνηγορούν ότι θα ακολουθήσει τον ναυτικό, ο οποίος την εξουσιάζει με έναν μυστήριο τρόπο, τελικά μένει με τον σύζυγό της, γιατρό Βάνγκελ, επειδή ο τελευταίος την προέτρεψε τη στιγμή της κρίσης της να «διαλέξει ελεύθερα και με δική της ευθύνη» για το αν θα φύγει ή όχι. Κάτι που η Ελίντα βίωσε και εκτίμησε ως την απόλυτη πράξη απελευθέρωσης…

Η Φρόσω, στο ποίημα «Ένας έρως», λογοδοσμένη με τον φτωχό πλην τίμιο ναυτικό Αντώνη, αναγκάστηκε να παντρευτεί τον πλούσιο μα καλόψυχο Σταύρο. Αφενός επειδή έφτασε στα αυτιά της η είδηση ότι ο Αντώνης πνίγηκε σε ναυάγιο και αφετέρου επειδή δεν μπορούσε να θρέψει μόνη της τον πατέρα και τη μάνα της. Και όταν εμφανίστηκε ο Αντώνης, του εξομολογήθηκε πως παρ’ όλο που αυτός ήταν και παρέμενε ο έρωτας της ζωής της, δεν θα άφηνε τον Σταύρο, επειδή πλέον από τον γάμο της εξαρτιόταν η ζωή και άλλων ανθρώπων, τους οποίους δεν μπορούσε συνειδησιακά να αγνοήσει.

Στην «Κυρά της θάλασσας», που κινείται γύρω από τις δυνητικές απαντήσεις προσωπικών συναισθηματικών αδιεξόδων, η Ελίντα λειτουργεί και αποφασίζει απαλλαγμένη από το βάρος της ευθύνης έναντι των άλλων. Πρόκειται, δηλαδή, για μια ατομοκεντρική προσωπικότητα, που αποφασίζει με μοναδικό γνώμονα τη δική της ευτυχία και παραπλεύρως και των άλλων. «Ναι, αγαπητέ μου και πιστέ μου Βάνγκελ – τώρα επιστρέφω σ’ εσένα. Τώρα μπορώ. Γιατί τώρα έρχομαι σ’ εσένα ελεύθερα –με τη θέλησή μου– και με αίσθημα ευθύνης (σ.σ. ευθύνης έναντι του εαυτού της)».

Από την άλλη, η Φρόσω παίρνει μιαν απόφαση εντελώς κόντρα στις επιθυμίες της «μόνο για χατίρι της μάνας και του πατέρα της». Και αποφασίζει να ζήσει δυστυχισμένη και να «καταπιεί» τον καημό της, προκειμένου να είναι καλά όσοι εξαρτώνται απ’ αυτήν: «Τώρα πια όλα τέλεψαν. Εμαύρισ’ η ζωή μου. Δεν θα ’χει πια ποτέ χαρά για μέν’ αυτός ο κόσμος. Ας μ’ έπαιρνε ο θάνατος!… Αλλά πώς να πεθάνω – έχω πληγή μες στην καρδιά, μα είμ’ ακόμη νέα».

Και η δύο ηρωίδες, του Ίψεν και του Καβάφη, είναι συμπαθητικές. Αν λάβει μάλιστα κανείς υπ’ όψιν την περίοδο που γράφτηκε το θεατρικό, τότε η Ελίντα κομίζει και κάτι το επαναστατικό. Από την άλλη, η Φρόσω, αν εξεταστεί στο πλαίσιο της εποχής της, δεν είναι τίποτε άλλο από μια ρεαλιστική αποτύπωση του τέλους του 19ου αιώνα, που προκαλεί τον θαυμασμό και ταυτόχρονα «ξενίζει» για την τόση αυταπάρνησή της. Το εντυπωσιακό είναι ότι αν τα δύο έργα εξεταστούν στο σήμερα, αν δηλαδή η δύο ηρωίδες ήταν κάποιες συγκαιρινές μας, την επανάσταση θα κόμιζε η ελληνική Φρόσω και τη ρεαλιστική αποτύπωση η δυτική Ελίντα του Ίψεν… Και ο νοών νοείτω…

* Η παράσταση ανέβηκε στα μέσα Νοεμβρίου από τον ΘΟΚ.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *