Με το φανάρι του Διογένη
Κοινωνία Παιδεία Παράδοση Πολιτισμός

Με το φανάρι του Διογένη

Του Σιλουανού Νικολάου

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ

Με το φανάρι του Διογένη
καταμεσήμερο βγαίνει
αναζητώντας τον άνθρωπο
μα ξημεροβραδιάζει και δεν έχει φανεί
όλοι νεκροί ζωντανοί
κλειδωμένη έχουν ψύχη.

Με το φανάρι του Διογένη
καταμεσήμερο βγαίνει
αναζητώντας τον άνθρωπο
μα όταν ο Θεός τον στέλνει
αποσκοτίζει έναν κόσμο
απάνθρωπο.

Λεωνίδας Μπαλάφας,
«Με το φανάρι του Διογένη»

Ανακαλύπτοντας το πιο πάνω τραγούδι και προχωρώντας σε μια σύντομη μελέτη για τους Κυνικούς φιλόσοφους της Αρχαίας Ελλάδας, ανοίγεται μπροστά μας ένας καινούργιος κόσμος στη φιλοσοφική σκέψη, κάπως διαφορετικός από αυτόν που έχουμε συνηθίσει. Αυτή η φιλοσοφική σκέψη επαναφέρει κάποια νοήματα στην επιφάνεια που έχουν ξεχαστεί από τον σημερινό άνθρωπο που αναζητά τη χλιδή και υποκύπτει στα πάθη.

Πρόκειται για τη σχολή σκέψης η οποία δεν στηριζόταν τόσο στη διδασκαλία ως καθ’ αυτή, αλλά πιο πολύ στον τρόπο του βίου. Σημασία έδινε όχι τόσο στην ωμή γνώση ή τις θεωρίες, αλλά προσπαθούσε με παράξενους τρόπους να προβληματίσει την κοινωνία εκείνης της εποχής. Εξ ου και οι Κυνικοί φιλόσοφοι δεν είχαν φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα, αλλά περιπλανιούνταν στους δρόμους, συνήθως ρακένδυτοι και κορόιδευαν, χλεύαζαν και έβριζαν τον κόσμο στην πόλη.

Συνήθως ατίθασοι και αναρχικοί, δεν υπάκουαν στους νόμους και επιδίωκαν να ταπεινώνονται μπροστά στους καθωσπρέπει πολίτες, δείχνοντας έτσι έμπρακτα ότι η κοσμική εξωτερική ηθική δεν έχει και τόση σημασία μπροστά στην εκμετάλλευση, την πονηριά και το μίσος. Αυτό που έχει σημασία είναι η ανθρωπιά και η αρετή. Εξ ου και ο Διογένης, ο σημαντικός αυτός Κυνικός φιλόσοφος, συνήθως κυκλοφορούσε στους δρόμους της Αθήνας μεσημεριάτικα με ένα φανάρι και όταν των ρωτούσαν γιατί το έκανε αυτό, τους απαντούσε ότι έψαχνε άνθρωπο!

Βάσει κάποιων μελετητών, ο μοναχισμός στη μετά Χριστό εποχή είχε επιρροές από τους Κυνικούς φιλοσόφους, αλλά και η διδασκαλία του Χριστιανισμού πολλές φορές ταυτιζόταν με τους φιλοσοφικούς λόγους τους. Αυτό φαίνεται στη λιτή τους ζωή αλλά και στους λόγους τους περί ταπεινώσεως και στην αγάπη προς τον εχθρό. Συγκεκριμένα, όταν κάποιος ανέφερε στον Διογένη ότι οι φίλοι του συνωμοτούσαν εναντίον του, του απάντησε χαρακτηριστικά: «Λοιπόν, τι να κάνει κανείς όταν πρέπει να φέρεται το ίδιο τόσο στους φίλους όσο και στους εχθρούς;» Κάπου αλλού αναφέρει: «Πώς θα υπερασπιστώ τον εαυτό µου εναντίον του εχθρού µου; Με το να είμαι καλός και επιεικής προς αυτόν». Παρόμοιος είναι ο λόγος του Χριστού που, αναφερόμενος προς το πλήθος, λέει τα εξής: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας, αγαθοποιείτε εκείνους οι οποίοι σας µισούν, ευλογείτε εκείνους οι οποίοι σας καταρώνται και προσεύχεσθε υπέρ εκείνων οι οποίοι σας βλάπτουν».

Ο μοναχισμός μοιάζει αρκετά με τη νοοτροπία των Κυνικών, όσον αφορά βέβαια τον ασκητικό τρόπο ζωής. Όπως δηλαδή οι μοναχοί προσπαθούν να μην αποσπώνται από την προσκόλληση στην ύλη, για να μπορέσουν πιο εύκολα να εντρυφήσουν στην αγάπη τους προς τον Θεό, έτσι και οι Κυνικοί είχαν έναν τρόπο ασκητικό, κυκλοφορώντας ρακένδυτοι και αναζητώντας την αρετή, την αυτοκριτική και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Βέβαια, το ωραίο με τους Κυνικούς φιλοσόφους είναι ότι ο τρόπος τους μπορεί να μιλήσει κάλλιστα στο σήμερα. Ο τρόπος τους και η φιλοσοφική σκέψη έρχεται για να αντικρούσει τον σημερινό ωχαδερφισμό, την υποδούλωση του ανθρώπου στα πάθη του, τη μεγιστοποίηση των υπαρχόντων του. Έρχονται να μας καθορίσουν και να μας θυμίσουν την αλήθεια, ποια είναι τα πράγματα που αξίζουν σε αυτήν τη ζωή και να αναδείξουν ξανά την προτεραιότητα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της αδελφοσύνης και της αγάπης.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *