Ελληνισμός: Ένα πολιτιστικό κίνημα;
Ελλάδα Ιστορία Κοινωνία Παιδεία Πολιτική Πολιτισμός

Ελληνισμός: Ένα πολιτιστικό κίνημα;

Του Μιχάλη Πετμεζά

ΤΖΕΡΟΝΙΜΟ

Εδώ και αιώνες, που στην Κύπρο υπήρξαν μάλιστα πολύ περισσότεροι, ο Ελληνισμός θα ζήσει βαλλόμενος από Δύση και Ανατολή, υποδουλωμένος, αντιστεκόμενος όπως θα πει και ο Νίκος Σβορώνος: Πασχίζοντας να διατηρήσει τη μαρτυρία ενός πολιτισμού διαφορετικού από τον δυτικοευρωπαϊκό ή εκείνον του μουσουλμανικού κόσμου, καθώς οι κατακτητικές δυνάμεις επιδίωκαν τη βίαια μεταβολή της συλλογικής του συνείδησης.

Δεν είχαμε κράτος· η αναπαραγωγή του πολιτισμού μας θα γίνει κυρίως «από τα κάτω», τις ελληνικές κοινότητες στα κενά της οθωμανικής ή της φράγκικης κυριαρχίας. Ως εργαλεία της αναπαραγωγής, λειτούργησαν το οικογενειακό κύτταρο, η λαϊκή θρησκευτικότητα, το δημοτικό τραγούδι, ένας δοσμένος τύπος παραγωγής που ενθάρρυνε την μικροϊδιοκτησία και την αυτονομία των νοικοκυριών, ένας ολόκληρος υλικός πολιτισμός που θαυμάζουμε σήμερα στα διάσπαρτα στον ελληνικό χώρο λαογραφικά μουσεία. Σ’ ένα επίπεδο γενίκευσης αυτά τα στοιχεία αποτέλεσαν την κιβωτό, καθώς στο εσωτερικό τους συμπυκνώθηκε αυτό που θα ονομάζαμε τον «πολιτιστικό κώδικα» της ιδιοπροσωπίας μας: Έννοιες, ιδέες και νοοτροπίες που καθόριζαν τη στάση των Ελλήνων απέναντι στον κόσμο, τη φύση, την κοινωνία, τον άλλον. Μια κοσμοαντίληψη που θα πρωτοδιατυπωθεί γραπτώς μέσω των ομηρικών επών, για να γνωρίζει μια μακραίωνη εξελικτική περιπέτεια, από το αρχαίο πνεύμα στην ορθοδοξία και από εκεί στη νεοελληνική αναγέννηση.

Με τους σημερινούς όρους, δεν θα ήταν άστοχο να πούμε ότι από μια σκοπιά ο Ελληνισμός αποτέλεσε για όλη αυτήν την περίοδο ένα «διαρκές κίνημα» ενάντια στους αντικειμενικούς ιστορικούς παράγοντες, που επί αιώνες επέβαλαν στην απώλεια της πολιτειακής ανεξαρτησίας των Ελλήνων: Έτσι, στα δύσβατα μονοπάτια της ιστορικής μας περιπέτειας, κάθε γενιά αντιμετώπισε το ζήτημα της συνέχειας το οποίο ήτανε πάντοτε ζητούμενο. Έτσι γίνεται και σήμερα, παρ ό,τι ισχυρίζονται Κυπραίοι και Ελλαδίτες εθνομηδενιστές. Διότι το ζήτημα δεν είναι αν επαληθεύεται επιστημονικά η ύπαρξη των… ετεοκυπρίων ή η «κατασκευή» του ελληνικού έθνους από το ανεξάρτητο κράτος του 1832 – αυτά είναι προφανώς αστειότητες. Ωστόσο, μέσα από την ιστορική διαμάχη εκείνο που διακυβεύεται είναι η απόρριψη της συνέχειάς μας στο παρόν, το αν θα επιβιώσει σήμερα ο Ελληνισμός ή το αν θα τον απορρίψουν οι ίδιοι οι φορείς του.

«Συνέχεια» σημαίνει «εξέλιξη» και όχι στασιμότητα, όπως αυτοί ισχυρίζονται καθώς επιθυμούν να απονεκρώσουν τον συλλογικό μας οργανισμό. Σήμερα ο Ελληνισμός σε Ελλάδα και Κύπρο καλείται να εφεύρει νέες μορφές ώστε να επιβιώσει, καθώς ο νεοέλληνας και ο νεοκύπριος με τις ιδεοληψίες και τις αυταπάτες του θα οδηγήσει τις κοινωνίες μας στο όριο: Της καθολικής κρίσης σε ό,τι αφορά στον ελλαδικό χώρο, της εθελούσιας υποδούλωσης με την αποδοχή ενός νέου σχεδίου λύσης σε ό,τι αφορά στην Κύπρο.

Υπό αυτήν την έννοια, σήμερα, θα πρέπει να δούμε τον Ελληνισμό ως πολιτιστικό κίνημα. Διότι η κοσμοαντίληψη που φέρει αυτός μέσα του μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο για ένα μεγάλο σχέδιο εκσυγχρονισμού του έθνους. Είναι ένα στοίχημα που δεν αφορά μόνο εμάς, αλλά διατηρεί μέσα του και μια οικουμενική προσδοκία: Καθώς ο δυτικός πολιτισμός καταρρέει υπό τον μηδενισμό του οικονομικού ολοκληρωτισμού, καθώς οι ανατολικές κοινωνίες απειλούνται να βυθιστούν στα σκοτάδια του φονταμενταλιστικού σπασμού, η κοσμοαντίληψη που φέρει μέσα της τα στοιχεία του ελληνικού Λόγου και της ορθόδοξης ανθρωπολογίας κυοφορούν απαντήσεις σε αδιέξοδα ευρύτερα, πλανητικά.

Ο Ελληνισμός, δηλαδή, μπορεί να αποτελέσει για εμάς ένα πολιτιστικό κίνημα το οποίο ταυτοχρόνως θα αποκαταστήσει τη βιωσιμότητα του δικού μας συλλογικού βίου, αλλά και θα μας αποδώσει ξανά έναν ρόλο στο διεθνές στερέωμα. Μόνον έτσι θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε ως συλλογική οντότητα μέσα σε αυτήν την τρομερή εποχή μετάβασης που ζούμε, στον 21ο αιώνα. Άρα, δεν έχουμε να κάνουμε με μια αναδίπλωση στο παρελθόν, όπως καταγγέλλεται, αλλά με ένα σχέδιο που κοιτάει αποφασιστικά μπροστά, στο μέλλον.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *