Στο βασίλειο του κυπριακού κιτς
Επιλεγμένα Κοινωνία Παιδεία Πολιτική Πολιτισμός

Στο βασίλειο του κυπριακού κιτς

Του Ξένιου Μεσαρίτη

ΣΤΗ ΦΩΛΙΑ ΤΟΥ ΚΟΥΚΟΥ

Ο Μίλαν Κούντερα γράφει στο μυθιστόρημά του Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης ότι: «Τα πολιτικά κινήματα δεν στηρίζονται σε ορθολογικές θέσεις, αλλά σε ανα¬παραστάσεις, σε εικόνες, σε λέξεις, σε αρχέτυπα, το σύνολο των οποίων συνθέτει αυτό ή εκείνο το πολιτικό κιτς». Αναφέρεται σε πολλές ιστορίες ώστε να εξηγήσει την έννοια του «κιτς», που αρχικά εμφανίζεται ως όρος στα μισά του 19ου αιώνα και είναι μια έννοια η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την πλήρη κατανόηση του μυθιστορήματός του. Κάθε πίστη, είτε πολιτική είτε θρησκευτική, συνοδεύεται από μια κύρια πεποίθηση την οποίαν ονομάζει ως «κατηγορική συμφωνία με το είναι», η οποία κατηγορική συμφωνία είναι ο πυλώνας γύρω από τον οποίον κινείται το κάθε δόγμα, φρόνημα και ούτω καθεξής.

Για παράδειγμα, μέσα στα κεφάλαια της Γένεσης που υπάρχουν για κάθε ευρωπαϊκή θρησκεία (όπως και αντιστοίχως υπάρχουν για τα πολιτικά δόγματα) ο κόσμος και ο άνθρωπος πλάστηκε και δημιουργήθηκε όπως πρέπει να είναι. Κατά τον Κούντερα, η στιγμή της αφόδευσης είναι η καθημερινή απόδειξη του απαράδεκτου χαρακτήρα της Δημιουργίας. Η κατηγορική συμφωνία της δημιουργίας του ανθρώπου, όπως πραγματικά πρέπει να είναι, έχει σαν «αισθητικό ιδεώδες» έναν κόσμο όπου υπάρχει η άρνηση των σκατών και όπου ο καθένας συμπεριφέρεται σαν να μην υπήρχαν. Το κιτς, στην ουσία, είναι η απόλυτη άρνηση των σκατών στην κυριολεξία και μεταφορικά. Το κιτς αποκλείει από το οπτικό του πεδίο όλα όσα ουσιαστικά απαράδεκτα διαθέτει η ανθρώπινη φύση και είναι το αισθητικό ιδεώδες στην κατηγορική συμφωνία που αφορά το αλάθητο της Δημιουργίας.

Το κιτς είναι το αισθητικό ιδεώδες για όλους τους πολιτικούς, για κινήματα και για πολιτικά κόμματα, κατά το ίδιο μοτίβο με το παράδειγμα της Δημιουργίας. Κανένας δεν καταλαβαίνει καλύτερα το κιτς από τους πολιτικούς που συνθέτουν την κατηγορική συμφωνία της ευμάρειας, της ανάπτυξης και της προόδου, που μόλις δουν φωτογραφικό φακό σπεύδουν προς το πρώτο παιδάκι για να το πάρουν στην αγκαλιά τους και να το φιλήσουν στο μάγουλο. Η επιρροή του κιτς των πολιτικών μπορεί να αναιρεθεί ή να περιοριστεί με την κριτική του λαού, του καλλιτέχνη και του διανοούμενου. Εν αντιθέσει, όπως αναφέρει ο Κούντερα, με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπου κυριαρχεί το βασίλειο του ολοκληρωτικού κιτς και όπου για ό,τι έρχεται να χαλάσει την εικόνα του αισθητικού ιδεώδους, να διαφωνήσει με την άρχουσα χαμογελαστή αδελφότητα υπάρχουν τα γκούλαγκ ή τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, που μπορούν να παρομοιωθούν με «έναν σηπτικό βόθρο όπου το ολοκληρωτικό κιτς ρίχνει τα περιττώματά του».

Το βασίλειο του κυπριακού κιτς υπάρχει για περίπου 43 χρόνια και ορίζεται εν ολίγοις από τα ιδεολογήματα που μεγαλώνουν μέσα στους διάφορους φορείς των Ηνωμένων Εθνών, σε σύμπλευση με την άρχουσα τάξη της Κυπριακής Δημοκρατίας και με τους γελωτοποιούς του βασιλείου που περιφέρονται με σφυρίχτρες και μπλουζάκια στην πράσινη γραμμή σαν άλλοι ιεροκήρυκες για την τελειότητα της Δημιουργίας ή φορείς απολυταρχικών καθεστώτων. Το κυπριακό αισθητικό ιδεώδες που κυριαρχεί στην νεοκυπριακή α-διανόηση είναι ένα απολυταρχικό κιτς που έχει βρει τον δικό του τρόπο να αμύνεται σε οτιδήποτε χαλά τη χαζοχαρούμενη εικόνα για να επιβιώσει, δημιουργώντας τα δικά του γκούλαγκ με το να βαφτίζει την αντίσταση κατά της κατοχής ως φασισμό και επιδίωξη της διχοτόμησης, την υποστολή της ελληνικής σημαίας από εκκλησίες και σχολεία ως αντίσταση στον εθνικισμό και την αναφορά στην εισβολή, την κατοχή και τα παράγωγά της ως μισαλλοδοξία. Στις 20 του Ιούλη στους εορτασμούς στα κατεχόμενα κυριαρχούσε το τουρκικό κιτς με τις στολές των γενιτσάρων, που ελάχιστα απέχει από το βασίλειο του κυπριακού κιτς. Πιθανόν ο Κούντερα, αν μας γνώριζε, θα μας έβλεπε στα μάτια και θα μας έλεγε: «Στο βασίλειο του κιτς θα ήσουν ένα τέρας. Δεν υπάρχει ούτε ένα σενάριο αμερικάνικου ή ρώσικου φιλμ όπου θα μπορούσες να ήσουν κάτι άλλο από μια περίπτωση αποκρουστική…»

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *