Γιατί οι Ψηφίδες Ιστορίας δεν είναι «ακόμα ένα» βιβλίο Ιστορίας
Επιλεγμένα Ιστορία Κοινωνία Παιδεία Πολιτισμός

Γιατί οι Ψηφίδες Ιστορίας δεν είναι «ακόμα ένα» βιβλίο Ιστορίας

Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

ΗΘΙΚΑ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ

Η διατήρηση μιας εβδομαδιαίας στήλης που να πραγματεύεται την Ιστορία σε εφημερίδα δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Πόσο μάλλον όταν ο γράφων (ή η γράφουσα) δεν προέρχεται από τον χώρο της δημοσιογραφίας και άρα στη γραφή του (ή της) χρησιμοποιεί πολύ διαφορετικά εκφραστικά μέσα από αυτά του «ρεπόρτερ». Τα ιστορικά κείμενα τείνουν να μοιάζουν πάντα πιο ακαδημαϊκά. Τα δημοσιογραφικά οφείλουν να είναι κατανοητά από όλους, γι’ αυτό και είναι πιο εκλαϊκευμένα. Και γι’ αυτόν τον λόγο, όπως τονίζει ο ιστορικός Χασιώτης, «οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρηθούν στη συγγραφή της μικροϊστορίας αποθαρρύνουν τους επαγγελματίες ιστορικούς και έτσι έχει αφεθεί στους ερασιτέχνες, προκαλώντας αμφιλεγόμενα αποτελέσματα».

Ο ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου παρουσίασε την Τρίτη 16 Μαΐου στη Δημοσιογραφική Εστία, το νέο του βιβλίο Ψηφίδες Ιστορίας από τον νέο εκδοτικό οίκο «Ρίζες». Από τα 480 άρθρα που έγραψε στη δεκάχρονη συνεργασία του με την εφημερίδα Φιλελεύθερος, διάλεξε 190 ψηφίδες και συνέθεσε έτσι ένα μέρος του μωσαϊκού που αφηγείται την ξεχασμένη ιστορία της Κύπρου. Σε αυτές τις Ψηφίδες ο πολυγραφότατος ερευνητής –που λογικά θα εντοπίσεις κάτω από όποιαν πέτρα ιστορικής έρευνας κι αν σηκώσεις στην Κύπρο– αναβιώνει τη μικροϊστορία του τόπου, μετατρέποντας την επιστήμη της Ιστορίας σε αυτό που πολλοί ερευνητές αποτυγχάνουν: σε ένα πεδίο προσεγγίσιμο, κοινωνικό και εκπαιδευτικό, όπως εξάλλου οφείλει το ιστορικό αφήγημα να είναι· προσβάσιμο και ευνόητο σε όλους και όχι μόνο σε μια ελίτ διανοουμένων και ακαδημαϊκών, οι οποίοι ανακυκλώνουν μεταξύ τους γνώσεις.

Στις 303 σελίδες από τον μικρό τόμο της Ιστορίας σε σύντομα σημειώματα, όπως ονομάζει ο συγγραφέας το πρώτο του κεφάλαιο, ο αναγνώστης έχει την επιλογή ανάγνωσης ανάμεσα σε τέσσερις κατηγορίες: ιστορικά γεγονότα που καλύπτουν μια περίοδο περίπου δύο αιώνων, άρθρα της επικαιρότητας και της κρίσης, προσωπογραφίες του παρελθόντος και, τέλος, το κεφάλαιο των αναχωρησάντων.

Οι Ψηφίδες Ιστορίας δεν είναι, όμως, «ακόμα ένα» βιβλίο Ιστορίας, «βαρύ και δυσνόητο».

Αρχικά, γιατί ασχολείται με τα μικρά και τα «ασήμαντα», τα οποία ουσιαστικά μπορούν να ερμηνεύσουν τα σπουδαία γεγονότα της Ιστορίας. Άρθρα όπως το «Θηρεύειν αγρινά», ένα καλό παράδειγμα για να κατανοήσουμε τον θηρευτικό βρετανικό χαρακτήρα –πολιτικώς και μη– ή το «Από το 1821 στο 1955», ένα μικρό κείμενο που βοηθά στο να κατανοήσουμε πώς από τη φύση τους οι Κύπριοι έλαβαν μέρος σε όλους τους μεγάλους αγώνες της Ελλάδας και πώς το 1955 αποτέλεσε την ολοκλήρωση της επανάστασης, εξυπηρετούν την ερμηνεία βαθύτερων συμπερασμάτων.

Γιατί προβληματίζει. Δεν ενημερώνει απλώς, δεν παρουσιάζει μια ξερή γεγονοτολογική αφήγηση και δεν επιδεικνύεται. Αναμοχλεύει το παρελθόν, αποδεικνύοντας πως η Ιστορία επαναλαμβάνεται άλλοτε ως φάρσα, άλλοτε ως κωμωδία κι άλλοτε ως τραγωδία. Ή πως το παρελθόν υπήρξε πολύ πιο σοβαρό και ουσιαστικό από το «εκσυγχρονισμένο και πεπολιτισμένο» παρόν. Αρκεί μόνο να διαβάσουμε τα άρθρα γύρω από τα Ζωντανά Σχολεία.

Γιατί σε μια περίοδο εθνικής επιβίωσης και αγώνα, η εβδομαδιαία στήλη και η ανθολόγηση των κειμένων του είναι εκ πεποιθήσεως μια υπενθύμιση εθνικής αυτογνωσίας και μνήμης. Συμβάλλει στην αποκατάσταση της ιστορικής πραγματικότητας χωρίς φανφάρες και χωρίς τη χρήση της Ιστορίας στην εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων. Μπροστά στον ατέρμονο και άγονο κομπλεξισμό όσων αποστρέφονται την ιστορία του τόπου (πρόσφατο παράδειγμα η τροπολογία Ακιντζί για το ενωτικό δημοψήφισμα), τα κείμενα αυτά απαντούν στο ερώτημα ποια είναι η Ιστορία μας χωρίς διαστρεβλώσεις. Δεν προκαλεί και δεν αναστατώνει, απλώς μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με όσα συγκεκριμένοι κύκλοι επιδεικτικά «λησμονούν».

Γιατί δίνει σε ξεχασμένα πρόσωπα τη θέση που τους αξίζει στο πάνθεον της Ιστορίας. Δεν ασχολείται μόνο με ηρωικούς χαρακτήρες που θυσιάστηκαν για μια ιδέα και μια αξιοπρέπεια. Αναβιώνει μορφές καθημερινές, ηρωικές μέσα στη ρουτίνα τους, που με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο στιγμάτισαν την Ιστορία του νησιού και προέβαλαν την Κύπρο έξω από τα όρια της Μεσογείου. Ποιος γνώριζε, για παράδειγμα, την πρωτιά που χάρισε στην Κύπρο ο Κύπριος «Αιθίοπας» Γιωσήφης, ως ο μακροβιότερος άνθρωπος το 1928, που μέχρι τα 100 του χρόνια «διετήρει ερωμένην και μέχρι της παραμονής του θανάτου του, έπινε κρασί κι εκάπνιζε»;

Τέλος, γιατί ο γράφων έχει το θάρρος της γνώμης του. Ενώ ταυτόχρονα, σε Ελλάδα και Κύπρο, μια ελίτ ιστορικών νιώθουν την απόλυτη ανάγκη να περιθωριοποιήσουν οποιανδήποτε εθνική διάσταση και παράμετρο της Ιστορίας, μετατρέποντάς την σε ένα αφήγημα μηδενισμού, ο Πέτρος Παπαπολυβίου τεκμηριωμένα δεν κρύβει την Ιστορία «κάτω από το χαλί». Ενώ σιγά σιγά δημιουργείται η ελίτ του «εκάμαμεν τζι εμείς πολλά», παραμένει αλώβητος στο «Δεν ξεχνώ». Εξάλλου, όπως είχε πει σε μια συνέντευξη που μας έδωσε, «τη σκέψη του πρόσφυγα, τη σκέψη του αιχμάλωτου, τη σκέψη του ανθρώπου σαν κατάντησε κι αυτός πραμάτεια δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς». Κι αυτό το σέβεται εκ πεποιθήσεως με την αντικειμενική του ματιά και την καταγραφή της Ιστορίας.

Η μικροϊστοριογραφική έρευνα σε συνδυασμό με την κρίση και την ανάδειξη των μεγάλων γεγονότων είναι οι Ψηφίδες που στήνουν βήμα βήμα το μωσαϊκό της σύγχρονης κυπριακής πραγματικότητας. Συνεπώς, παραδίδει ένα πολυθεματικό ιστορικό μωσαϊκό, σε ιστοριοδίφες και μη, ευανάγνωστο, «εκλαϊκευτικό», απαραίτητο σε κάθε βιβλιοθήκη, που σέβεται κι αγαπά εκ πεποιθήσεως αυτόν τον τόπο.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *