Ο Πόντον εν Eλληνισμός, ο Πόντον εν κειμήλιον
Βιβλιοπαρουσίαση Ιστορία Πολιτισμός

Ο Πόντον εν Eλληνισμός, ο Πόντον εν κειμήλιον

Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

ΗΘΙΚΑ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ

Ο χορός κατά πρώτον αποτελείται από τρεις «στροφές». Στην 1η, οι χορευτές  πιασμένοι χέρι με χέρι και με υψωμένα τα χέρια χορεύουν ομαλά, με μια ευφρόσυνη διάθεση ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους…

Έτσι φάνταζε και η ζωή των Ποντίων πριν το μεγάλο κακό. Πιασμένοι χέρι χέρι απ’ τη Σινώπη στην Κερασούντα κι από εκεί στην Τραπεζούντα, το Βατούμ, το Ερζερούμ και την Τοκάτη. Ευδιάθετοι, ανακατεύονταν μαζί με μουσουλμάνους Λάζους, Κιρκάσιους, Κούρδους, Κηζηλμπάσηδες, Γεωργιανούς, Πέρσες, Αθίγγανους, Τουρκμάνους, Τατάρους, Τσιαπνήδες, Ούζους, Αρμένηδες και μόλις ένα πέντε τοις εκατό Τούρκους και πόσες άλλες φυλές, συνθέτοντας το μαγικό μωσαϊκό του Πόντου. Ανακατεύονταν και σέβονταν, ερωτεύονταν, δημιουργούσαν ζωή και διαιώνιζαν τον κόσμο.

…Σιγά-σιγά ο χορός πλησιάζει προς τη 2η στροφή και η διάθεση αλλάζει βαθμιαία. Η ευφροσύνη μεταβάλλεται σε ανησυχία, το σώμα καταλαμβάνεται από ένταση, τα χέρια των χορευτών με κινήσεις ρυθμικές προς τα μπρος και τα πίσω αποπειρώνται να κρατήσουν όρθιο το κορμί, να μην πέσει. Ο πληγωμένος προσπαθεί να κρατηθεί στη ζωή. Κι ενώ το σώμα είναι σκυμμένο, μικρά ζωηρά και κοφτά βήματα αποδίδουν την προσπάθεια του λαβωμένου να κρατηθεί…

1915: Η λύσσα του νεοτουρκικού εθνικισμού αποφασίζει να εξαφανίζει το «ξενικό στοιχείο». Τους «άπιστους». Η γενοκτονία των Αρμενίων μεταβάλλει την ευφροσύνη σε ανησυχία και προμηνύει το κακό: κανένα «ξενικό» στοιχείο δεν μπορεί να διαιωνιστεί από εδώ και πέρα στη νέα λεία των αφηνιασμένων Τούρκων εθνικιστών. Στις εκβολές του Πυξίτη το αίμα γίνεται κόκκινο. Μια Αρμενοπούλα, θαρρείς την έπλασε ο Θεός αγγελικά, που γλυτώνει απ’ την πρώτη γενοκτονία του 20ού αιώνα θα μοιραστεί τη ζωή της με ένα άλλο «ξενικό στοιχείο». Στην καρδιά του ηθικού Πόντιου Γαληνού και της Φιλάνθης, η μεγάλη συμφορά του 1919 κρατιέται χέρι χέρι με τη μοίρα των Αρμενίων και λαβωμένοι προσπαθούν να κρατηθούν στη ζωή.

Οι τρεις τους, μέσα από την πένα του Καλπούζου, ξεδιπλώνουν στο νέο μυθιστόρημά του Σέρρα, η ψυχή του Πόντου όλα όσα δεν αγγίξαμε ενδελεχώς στην ιστορία των αδικημένων. Το επικό μυθιστόρημα ξεδιπλώνει τη μοίρα των λαών που προσπαθούν να κρατηθούν στη ζωή, καιόμενοι και περήφανοι για όσα κουβαλούν μέσα τους, από την εποχή του Ομήρου. Παράλληλα ιχνογραφείται μέσα από το μυθοπλαστικό σκηνικό η ιστορία του 20ού αιώνα. Η ανταλλαγή των πληθυσμών· η ομογενοποίηση των φυλών με συνδετικό κρίκο μα και άλλοθι τη θρησκεία· ο φόβος, η μισαλλοδοξία και ο εθνικισμός που ενσπείρουν οι Νεότουρκοι και στη συνέχεια οι Κεμαλιστές· η καθημερινή ζωή στα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης· οι διώξεις των Ελλήνων επί Στάλιν· τα στρατόπεδα εργασίας στη Σιβηρία και οι στέπες του Καζακστάν με αφόρητους καύσωνες το καλοκαίρι και σφοδρό ψύχος τον χειμώνα· οι πόθοι, τα πάθη και τα δεινά των ανθρώπων.

Και σε όλο αυτόν τον καμβά του ανθρώπινου δράματος, ο έρωτας βρίσκει τη δύναμη και ανθίζει και καταφέρνει να κινήσει τα νήματα και να επιτρέψει στη ζωή να συνεχίσει. Στα συντρίμμια που δημιουργεί ο φόβος και ο εθνικισμός, οι ήρωες του Καλπούζου αντιδρούν ως σοφόκλειοι χαρακτήρες. Γνωρίζουν τη μοίρα τους, ωστόσο βρίσκουν τη δύναμη και στέκονται αξιοπρεπώς απέναντί της. Ο Γαληνός, η Φιλάνθη και η Ταλίν δεν ισοπεδώνονται από τα χτυπήματά της και διατηρούν μέχρι τέλους το ήθος τους. Και ακολουθώντας τα βήματα του πυρρίχιου χορού, κρατούν το κεφάλι ψηλά αντικρίζοντας κατάματα τα χτυπήματα.

Κι ο συγγραφέας, αγγίζοντας τις πικρές σελίδες της ιστορίας, διαπιστώνει: «Κοιτάς μπροστά, όταν δεν ξεχνάς από πού έρχεσαι».

…Στην 3η στροφή έρχεται η ώρα της λύτρωσης. Το σώμα, που λύγιζε και άγγιζε σχεδόν τη γη, παίρνει δύναμη, ο χορευτής αναπηδάει με τα σκέλη πλατιά ανοιγμένα και ορθώνεται στητός, με το κεφάλι περήφανο για να βλέπει ψηλά.

Όπως το κράτησε κι ο Πόντος.

* Αποσπάσματα ανάλυσης: Π. Μουζενίδης, περ. Ποντιακή Εστία, 1956

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *